Australia

Lech Milewski

Krewni w Australii

Pani Zofia (żona Juliusza Kossaka) miała wprawdzie mały posag, ale większa jego część poszła na… krewnych w Australii. Brat Juliusza, Leon, też malarz, ożenił się z Angielką, panną Hamilton. Po ślubie oboje wyemigrowali do Australii, gdzie zamieszkali w miejscowości Victoria. Między szwagierkami zaczęła się czuła korespondencja.
(…)
„postarajcie się przyjechać do Polski” – pisała po angielsku Zofia do pani Leonowej – „tak bardzo chciałabym cię poznać”.

(…)
I rzeczywiście któregoś na pozór pogodnego poranka zjechali na Kossakówkę – KLIK– państwo Leonowie Kossakowie z przerażającą ilością kufrów i tobołków.
(…)
…dziwiła się (pani Leonowa), jak można istnieć bez łazienki, specjalnej nurse dla dzieci i wielu innych wynalazków. Zofia natomiast nie mogła się nadziwić jak można przyjechać do kogoś „z wizytą” i siedzieć już czwarty miesiąc bez chęci powrotu. Gdy w końcu namówiony przez żonę Juliusz zapytał brata, jak długo mają jeszcze zamiar w Polsce pozostać, dowiedział się rzeczy najstraszniejszej.

– Skoroście nas zaprosili – odparł Leon – to musicie nam teraz zapłacić powrotną drogę do Australii, inaczej nigdy stąd nie wyjedziemy, ponieważ nie mamy za co. U nas, w Australii, jeśli ktoś kogoś do siebie zaprasza, to zawsze zwraca mu koszty podróży.
Usłyszawszy to Zofia dostała spazmów. (…) Gdy przyszła do stanu równowagi, postanowiła upłynnić znaczną część swego posagu i zafundować państwu Leonostwu powrotną drogę do Australii.
(…)
Od tego czasu warunki finansowe w willi „Wygoda” zaczęły się bardzo psuć.

Magdalena Samozwaniec – Maria i Magdalena.
Wydawnictwo Literackie Kraków, 1956, str 24-25

Pozwolą Państwo, że do powyższej relacji ustosunkuję się dopiero po przytoczeniu kilku sprawdzonych faktów.

O tym, że Władysław (tak jest, Władysław, nie Leon) (Leon też istniał, był kuzynem, o czym autor napisze później – przyp. adminka) Kossak przebywał w Australii dowiedziałem się wkrótce po przyjeździe tutaj. Jedną z głównych atrakcji w okolicach Melbourne jest Sovereign Hill – KLIK – zrekonstruowane miasteczko z połowy XIX wieku leżące na tutejszych złotodajnych polach. Pojechaliśmy, zobaczyliśmy, wypłukaliśmy kilka ziarenek złotego kruszcu. Dowiedziałem się, że jest to miejsce bodajże najważniejszego wydarzenia w historii Australii.

Australijska Wiosna Ludów

W roku 1851 Australię nawiedziła gorączka złota. Złoto na terenie Australii znajdowano już wcześniej (jedno z pierwszych odkryć przypisywane jest polskiemu podróżnikowi Edmundowi Strzeleckiemu), lecz rządy stanowe (Australia jako jedno państwo została utworzona dopiero w 1901 roku) zabraniały publikacji wiadomości na ten temat, obawiając się odpływu siły roboczej i napływu awanturników z całego świata. Jednak kiedy podczas gorączki złota w Kalifornii (rok 1848) wiele osób opuściło Australię, rządy zmieniły zdanie i po uzyskaniu zgody Biura Kolonialnego, pozwoliły na wydobywanie złota i zachęcały do jego poszukiwań.
Na rezultaty nie trzeba było długo czekać. W 1851 roku odkryto bogate złoża złota w wielu miejscach. Najbogatsze i najłatwiejsze do eksploatacji odkryto w okolicach miasta Ballarat, 130 km od Melbourne.

Gubernator stanu Wiktoria, Charles Latrobe (potomek francuskich hugonotów, jego ojciec był pastorem Bractwa Morawskiego – spadkobierców Husytów) – był świadkiem, jak pięciu górników w ciągu jednego dnia wydobyło 136 uncji złota. Uncja złota = 31.103 gramów, czyli urobek wynosił 4.23 kg złota.
Decyzja była oczywista: rząd wprowadził licencje na wydobycie złota. Koszt 30 szylingów miesięcznie. Spowodowało to protesty. Górnicy domagali się likwidacji licencji i przyznania im prawa do nabywania ziemi. Rząd dolał oliwy do ognia, podnosząc ceny licencji do 3 funtów. To spowodowało masowe protesty, górnicy zaczęli kupować broń. Rząd pospiesznie wycofał nieprzemyślaną podwyżkę, ale w złotodajnych okolicach rosło niezadowolenie. Dodatkowym czynnikiem zwiększającym napięcie były policyjne obławy w celu schwytania osób, które wydobywały złoto bez licencji.

W październiku 1854 roku zabity został górnik James Scobie. Podejrzewany o zabójstwo właściciel hotelu Eureka został uniewinniony przez sąd. To była iskra, która roznieciła pożar. Na początek podpalono hotel Eureka…

Doudiet Eureka Riot - Burning of Bentley's Hotel 1854.jpg
By Charles Doudiet (Life time: June 13, 1913) – Original publication: Sketch Immediate source: Ballarat Fine Art Gallery, Link

Policja aresztowała kilka osób zamieszanych w podpalenie hotelu, co spowodowało kolejne zamieszki. Liczba protestujących górników wzrosła do 10,000. Powołali komisję do prowadzenia rozmów w rządem (Ballarat Reform League). Ich główne żądania to: zniesienie licencji na poszukiwanie złota i wprowadzenie powszechnego głosowania.
Rząd wzmocnił siły policji na złotodajnych polach. W tej sytuacji górnicy zorganizowali się w sposób bardziej stosowny do prowadzenia walki. Sformowali brygady bojowe, zaprojektowali flagę…

Eureka Flag.svg
Public Domain, Link

Flagę wzniesiono na wzgórzu, które otoczono prymitywnymi umocnieniami. Nadano mu nazwę Eureka Stockade.
Na początku grudnia (1854) siły rebeliantów zostały wzmocnione przez oddział 200 przybyszy z Kalifornii uzbrojonych w rewolwery i meksykańskie noże.
Z drugiej strony siły policji zostały wzmocnione oddziałami wojska. 3 grudnia nastąpił atak i po 10 minutach siły rządowe rozstrzygnęły wynik starcia. Ofiary – 22 górników.
Ladislaus Kossak był jednym z 4 podinspektorów dowodzących 70-osobowym oddziałem policji konnej. Raporty wspominają, że trzymał podwładnych pod kontrolą i traktował górników z sympatią.
120 osób zatrzymano, 13 stanęło przed sądem. Wszyscy zostali uniewinnieni. Królewska Komisja zaakceptowała podstawowe żądania górników: zniesienie licencji, ograniczenie sił policji, wprowadzenie reprezentantów górników do Rady Ustawodawczej. Dwóch liderów powstania zrobiło karierę jako politycy.
Tak zakończyła się australijska „rewolucja”.
Osobiście uważam przebieg tej historii za charakterystyczny dla Australii.
Proszę zauważyć: konflikt, walka, rząd wygrywa starcie zbrojne, protestujący zyskują to, o co im chodziło. Obie strony mogą teraz w zgodzie iść na piwo. (wytłuszczenie tekstu moje – adminka)

Teraz mogę wreszcie zacząć od początku…
Władysław Kossak urodził się w 1828 roku. W wieku 17 lat rozpoczął studia na Uniwersytecie Lwowskim – historia, geografia, matematyka. W 1848 roku, na wieść o powstaniu na Węgrzech, przeszedł przez Karpaty i dołączył do Legionu Polskiego dowodzonego przez Józefa Wysockiego. Dosłużył się tam stopnia podporucznika.
Na marginesie wspomnę, że w legionie tym walczył również Edmund Slaski. (o! –  skomentowała adminka)

Po porażce powstania Władysław Kossak przedostał się do Turcji i został internowany w miejscowości Szumla (obecnie miasto to znajduje się w Bułgarii i nazywa się Szumen). Następny jego trop znajdujemy w Southampton, skąd na pokładzie statku Chusan pożeglował do Australii. Towarzyszył mu kompan z powstania węgierskiego Leopold Kabat.

Był rok 1852, gorączka złota w stanie Wiktoria. Nic dziwnego, że obaj zabrali się do poszukiwań. Po czterech miesiącach bezowocnych wysiłków rozejrzeli się za stałą, solidną pracą. Znaleźli ją w policji. Prawdopodobnie w tym okresie Władysław Kossak zmienił pisownię swojego imienia na Ladislaus.
Być może ta zmiana inicjału z W na L zmyliła Magdalenę Samozwaniec i uznała, że australijski Kossak to Leon.

W sierpniu 1853 roku Ladislaus Kossak i Leopold Kabat zostali naturalizowani jako poddani brytyjscy (jako pierwsi Polacy w stanie Wiktoria).

Ladislaus Kossak był bardzo ceniony w policji. Inteligencja, inicjatywa. Bardzo szybko awansował. Po pięciu latach pracy zyskał rangę o kilka stopni wyższą, niż osoby, które razem z nim zaczynały karierę.
Mimo to miał kłopoty finansowe. Powodem było życie ponad stan. Istotnym wydatkiem było utrzymywanie stajni końskiej.
Po upadku powstania górników złota Ladislaus służył w zespołach eskortujacych transporty złota. Następnie pracował w wielu miejscowościach na terenie stanu Wiktoria.
W tym okresie zawarł bliską znajomość z Williamem Willsem, geodetą zatrudnionym w kilku instytucjach badawczych. Wills namawiał Kossaka do udziału w ekspedycji badawczej, której celem było dotarcie do północnego wybrzeża Australii. W ostatniej chwli Kosak odmówił. Na szczęście. Ekspedycja zakończyła się tragicznie, jej liderzy Burke i Wills oraz kilku członków wyprawy zmarli z wycieńczenia – KLIK.
W styczniu 1863 roku Ladislaus Kossak uczestniczył w ich pogrzebie w Melbourne.
Wkrótce potem dostał awans na inspektora. Niedługo się tym cieszył. Do Australii dotarły wieści o wybuchu Powstania Styczniowego. Ladislaus Kossak poprosił o 12 miesięcy urlopu.

W marcu 1863 odbyła się w Melbourne konferencja poświęcona wydarzeniom w Polsce. Dziennik Argus donosił:

(…) a gentleman whose name he was not at liberty to mention had recently resigned from appointment as inspector of Police in the colony, in order to take part in the present struggle, abandoning all the payments he would be entitled to in the way of rewards and pensions, on the condition of receiving one year’s pay. The Government has acceded to the request that the gentleman had made, and he was about to sail in the Yorkshire.
The hall was shaken by cheers. Everybody certainly knew that the gentlemen concerned was Inspector Ladislaus Kossak. (1)

Szczegóły udziału w powstaniu nie są znane. Wiadomo, że w 1865 dotarł do Anglii i tam, 2 września 1865 roku, wziął ślub z Elizą Scott.
Magdalena Samozwaniec pisze: „ożenił się z Angielką panną Hamilton„. Skąd to nazwisko? Wyjaśnienie proste, choć raczej smutne. Hamilton to nazwa miejscowości, w której pani Scott-Kossak zmarła (marzec 1914).

Jeszcze w Anglii państwu Kossak urodziły się trzy córki: Marcelina Antonina Isabella Alexandrina 1868, Jane Lee 1871, Ludwina Marija Stuart 1873. (5)
Jak widać z tego, nie pojechali po ślubie do Australii, jak to sugerowała Magdalena Samozwaniec. Najpierw pojechali do Polski.

W australijskich źródłach znalazłem informację, że Ladislaus Kossak pracował przez pewien czas w Krakowie jako agent handlu nieruchomościami.

W najbardziej wiarogodnym źródle (1) znajduje się informacja, że pracował w Towarzystwie Ubezpieczeń Wzajemnych w Krakowie – KLIK – rejon Podhajce.
W 1872 roku wrócił do Londynu, a w roku 1874, na statku Theophanos, pożeglował razem z rodziną do Melbourne.

Magdalena Samozwaniec: „… zamieszkali w miejscowości Wiktoria„.
Zamieszkali w Melbourne, w dzielnicy Brighton. Fakt, że Melbourne znajduje się w stanie Wiktoria.

Coś mi się wydaje, że ród Kossaków zwalił swoje niepowodzenia finansowe na barki kuzyna zamieszkałego w Australii. Oj, nieładnie.

Pozostało jeszcze jedno zdanie:
„U nas, w Australii, jeśli ktoś kogoś do siebie zaprasza, to zawsze zwraca mu koszty podróży”.
Z tym absolutnie się zgadzam. Polecam to uwadze wszystkich, którzy chcieliby mnie zobaczyć w swoich okolicach. (o! że zapytam w stylu epoki – a wiele to by było? – adminka)

Zanim pożegnam się ostatecznie z krakowską rodziną Kossaków, podam jeszcze kilka informacji na temat wspomnianego mylnie przez Magdalenę Samozwaniec Leona.
Otóż wybrał on karierę wojskową i służył w armii austriackiej na Węgrzech. W 1848 roku razem ze swoim oddziałem dołączył do Powstania.
Polska wikipedia wspomina, że przez rok przebywał w Australii – KLIK – ale Lech Paszkowski (1) kategorycznie stwierdza, że nie znalazł żadnego dokumentu potwierdzającego tę informację.
Leon Kossak brał udział w Powstaniu Styczniowym, został ranny w bitwie pod Kobylanką i zesłany na 8 lat na Syberię, z której powrócił jako schorowany i złamany przez życie człowiek. Zmarł w 1877 roku.
Liczne źródła wspominają, że zarówno Leon, jak i Władysław, byli malarzami. Żadnych informacji o malarstwie Władysława nie znalazłem. Jeśli chodzi o Leona, to dowiedziałem się, że malował pejzaże, ale reprezentował amatorski poziom.

We wrześniu 1876 Ladislaus Kossak zaczął prowadzić Point Henry Tea Gardens.
Point Henry w połowie XIX wieku był bardzo popularnym miejscem rekreacyjnym. W najlepszych latach przybywało tam około 80,000 gości rocznie. Głównie parostatkami z Melbourne.
Tea Gardens oferowały zieleń, cień drzew, restauracje, miejsca na piknik, rotundy do tańca, winiarnię z piwnicą zaopatrzoną w 20,000 butelek, Była tam nawet camera obscura.

By the end of 1876, the gardens were re-opened by Messr Kossak, who renovated the house and received a publican’s licence. He constructed a 150 ft long jetty, with a 20ft x 8ft cross pier. A ferry, the Jaffa, ran between the Yarra St Pier and the gardens. The gardens were taken over by Southey and Knowles in 1878, but were closed in 1879 due to lack of patronage. (3)

Jak widać z powyższego, Ladislaus wycofał się z tego biznesu w 1876 roku. Był zrujnowany. Powodem spadku popularności Point Henry było kilka katastrof statków dowożących klientów z Melbourne. Jego następcy też nie wytrwali długo.

Do pracy w policji nie mógł wrócić, gdyż nie przyjmowano nikogo, kto uczestniczył w rebelii w obcym państwie. Ciekawe, że udział w rewolucji węgierskiej 1848 roku nie stanowił takiej przeszkody.
Imał się różnych prac. W 1881 roku pracował przez pewien czas jako dróżnik na stacji South Yarra.
Nie znalazłem więcej informacji na temat zatrudnienia Ladislausa Kossaka, natomiast wiadomo, że jego żona Eliza pracowała jako urzędniczka oraz dawała lekcje muzyki i francuskiego.

Z niewiadomych powodów małżeństwo rozpadło się. Ladislaus Kossak ożenił się z Marią Stelaską – prawdopodobnie Stolarską. Mieli czworo dzieci – trzy córki i syna, który wyemigrował do Nowej Zelandii.
Po śmierci drugiej żony (1893) Ladislaus Kossak przeniósł się do Zachodniej Australii i zajął się poszukiwaniem złota. Temu zajęciu oddawał się przez 20 lat, aż do roku 1914 kiedy, w wieku 86 lat, wrócił do Melbourne i zamieszkał u córek z pierwszego małżeństwa – Marceliny i Ludwiny.

Zmarł 10 czerwca 1918 roku.

Zajrzałem do katalogu grobów cmentarzy w Melbourne – jest…

Kossak

Na cmentarzu wskazano mi lokalizację grobu…

Kossak

Oto on…

Kossak

Kossak

Na powyższej tablicy figurują nazwiska dwóch wspomnianych wcześniej córek Władysława Kossaka – Marceliny i Ludwiny.
Jaki był ich los? Co się stało z trzecią córką – Jane Lee?
Tu niestety źródła internetowe zawiodły. Spróbuję poszukać w archiwach. Jeśli uzbiera się tego na blogowy wpis, to będzie ciąg dalszy.

Źródła:
1. Lech Paszkowski – Polacy w Australii i Oceanii.
2. Krótka biografia – KLIK.
3. Point Henry Tea Gardens – KLIK.
4. Geni – genealogia rodziny Scott – KLIK.

Reklamy

Informacje o ewamaria2013

Polska pisarka w Berlinie
Ten wpis został opublikowany w kategorii Lech Milewski i oznaczony tagami , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

2 odpowiedzi na „Australia

  1. Pharlap pisze:

    Bardzo dziękuję Admince za komentarze i uwagi w tekście wpisu.
    Co do tematu zwrotu kosztów podróży gości z Australii, to przypominam, że istnieje druga opcja – gość może zostać na zawsze,

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s