1269 (2)

Mieczysław Bonisławski

Obóz po ogłoszeniu rozkazu o przystąpieniu do szturmu zamku wrzał. Służba wraz z giermkami nie kryła podniecenia, nieco bardziej opanowane starało się być rycerstwo. Po sensacji jaka wywołało wyprowadzenie nad samym ranem z lasu przez oddział czat czarownicy i szalonego dziada, kolejnym wydarzeniem stało się wygłoszenie mowy przez księcia Bolesława.

Nie pierwszej już młodości książę kaliski prezentował się na tle śnieżnego pustkowia wspaniale. Wysoki, mocno zbudowany stał przed swym ludem dumnie, w ozdobionej purpurą zbroi, z twarzą zwróconą ku twierdzy Sabela.
– My, książę kaliski, gnieźnieński i poznański, Bolesław, dzięki łasce Bożej możemy prowadzić was dzisiaj, w wigilię świętej Łucji, roku 1269 od narodzenia Jezusa Chrystusa, do szturmu ostatniego już gniazda saskiego na pradawnej ziemi naszych dziadów…
Rycerstwo stało w krąg, już w pełnym rynsztunku. Na lewym skrzydle łucznicy, na prawym – konni a po środku pośledni lud, czyli pospolite ruszenie.
– Wielu z zebranych tu panów – książę zatrzymał wzrok na stojących po swej prawicy – pamięta jeszcze poselstwo z jakim onegdaj do nas przyszliście, prosząc o zaniechanie wojny i ugodę z naszym zięciem, panem Konradem, margrabią brandenburskim. Nie doszło wtenczas do walki i ziemia wasza i dobra wasze wówczas nie ucierpiały. Zgodnie z umową, zamek nasz, Santok, rozebraliśmy, i to samo uczynił margrabia Konrad z zamkiem Drzeń.
Andrzej Zaręba pochylił się do ucha Dargosława ze Skórzewa:
– Nie tak łatwo poszło Sasowi, pamiętasz kumotrze?
– A jakże! – odszepnął zagadnięty – Nie był nasz książę skory do pozbycia się warowni na samej granicy. Po dwakroć Konrad zjeżdżał ze świtą panów do Santoka rozbiórki zamku doglądać.
– A my, w trzy tygodnie go postawilim na powrót – zachichotał Zaręba.
– Oj biedna ta nasza pani Konstancja, jak w niewoli zapewne żyje u takiego męża, co to na Polaków tylko ciągle czyha… – zaczął ktoś z boku biadolić – Wybacz Boże świętej pamięci księciu Przemysławowi, że córkę za mąż tak wydał…
– Cicho! – ofuknął go Zaręba, wspierając się dla wygody na włóczni wbitej w śnieg
– Niedługo jednak, cztery lata ledwie, Sasi wytrwali w pokoju – kontynuował Bolesław – a najlepiej wiedzą o tym dzielni Międzyrzeczanie, przez wojsko Ottonica najechani i haniebnie pobici.

Kasztelan międzyrzecki, Szymon Nałęcz stał pośród świty książęcej, nieco w bok od Bolesława.
– Słusznie pan nasz prawi – odezwał się tak, by go słyszeli – Wpierw Otto zamek na granicy bezprawnie postawił, a gdy książę kaliski, nie chcąc wojny wszczynać, folgował swoje słuszne oburzenie, Niemiec w swej zuchwałości mniemał, że to słabość i ku jeszcze większemu bezprawiu, Miedzyrzecz najechał. A gród bez fos jeszcze był, jeno drewnianymi strzelnicami i wałem otoczony…
– Wróg wpierw tak nieobronne miasto dobył, potem na zamek uderzył a gdy został odparty, z wściekłości to co z grodu zostało, kazał spalić i spod urągającej jego niezaradności warowni jak niepyszny zawrócił. Ale co przy tym zbrodni niepotrzebnej się wydarzyło, ile kobiet haniebnie sponiewieranych i dobitych przez żołdactwo saskie na polach pozostało…

Bolesław gestem nakazał kasztelanowi milczenie, sam zaś mówił dalej:
– Mszcząc naszych poddanych zajęliśmy Ziemię Lubuską, do margrabi przynależną i teraz zburzymy bezprawnie wzniesiony zamek Sulęcin. My, książę Bolesław, nie chcieliśmy tej wojny, ale niechaj każdy kto zechce wyciągnąć rękę po nasze ziemie wie, że będzie dościgniony, łupy będą mu odebrane a on pobity, w sromocie do domu z naszej jeno łaski wolnym zostanie puszczony.
– Za dobry dla wroga jest nasz książę – szepnął Szczerzyk do swego przyjaciela ze Skórzewa.
– By tylko zbrodniarzy wolno nie puścił – frasował się Zaręba, który w Międzyrzeczu poniósł bolesną stratę.
Drogosław przytaknął.
– Tak, nie darmo pana naszego Pobożnym nazywają. Gdy inni Piastowicze rękę nawet na biskupów podnoszą, nasz Bolesław i wówczas, gdy o infułę zabiegał, by po jego myśli została nałożona, dobrym słowem jeno kapitułę i papieża chciał przekonać.
– Prawda to, rzec muszę. Choć to waszego panie syna, prepozyta Piotra przecie kapituła poznańska wybrała, to i książę ma prawo swój głos dać, a nasz Bolesław w święty sposób to uczynił. Dziękować Bogu wypada, że tak dobrego i uczonego a przecie i odważnego księcia nam dał.
– Byle tylko dla niegodnych jego łaski, wilcząt saskich nazbyt miłosierny nie zechciał być…

Słowa Bolesława zdawały się potwierdzać najgorsze obawy jego rycerzy:
– Obiecaliśmy przed ta wyprawą pani księżnej Jolencie, że o ile jeno Bóg, ubłagany modlitwą, zwyciężyć nam pozwoli, okażemy brańcom, litość i miłosierdzie. Toteż rozkazujemy uważnie baczyć na polecenia panów Janka kasztelana kaliskiego i Przedpełka wojewody poznańskiego a i pomniejszych dowódców, w tym względzie się odnoszących. Niepotrzebne okrucieństwo – tak ciury jak i rycerza, głową karać będziemy. A że szkoda przyszłemu świętu takiego smutnego widowiska przydawać, to i folgujcie swoje zapędy.
Wielu ze słuchających wydało nieprzychylne pomruki, bacząc jednak, by nie dotarły one do uszu księcia.
– Jak nam wiadomo od pana Marcina chorążego międzyrzeckiego, w zamku zbrodniarze z Miedzyrzecza się pochowali. Tych ująć należy i pod sąd oddać. Gdyby jednak ucieczką salwować się chcieli, bijcież w nich, życia nie oszczędzając!
– W takim zamku, to muszą być bogactwa… – mały dobosz miejski z Płocka był myślami daleko od krwawych porachunków.

Nie dotknięci bezpośrednio międzyrzecką tragedią pachołkowie z innych miast, byli już nieco znudzeni tym, co mówił książę, toteż szybko podchwycili okazję do pokpienia z chłopca.
– W lochu złote dukaty.
– Całe garnce srebniaków.
– I ozdoby… I co zaczerpniesz swym tarabanem, to pan twój da ci wziąć – może wieś se kupisz?
– U Sasów doboszki, nie doboszów, mają. Musisz taką jeno zdybać i tak ucapić, coby bębnić do boju nie mogła… A jak się sprawisz, to prócz bogactw, książę i wesele wam na zamku wyprawi.
Blondynek mający pomagać młodemu Piotrkowi Opalińskiemu, huknął na trefnisiów i przygarnął ręką małego:
– Nie wierz im. Z zamku pozostawionego na oblężenie wszystko co cenne a i kobiety się wywozi. Ty pierwszy raz na wyprawie?
Chłopiec wykręcił się z uchwytu i spojrzał w górę, szukając oczu tamtego. Zakłopotany wymyślał najbardziej honorową odpowiedź.
Jan, pracujący przy stajniach Nałęczów, potarmosił go za głowę.
– Nie widzisz jak się boi, młokos.
– A ty się nie boisz? – zdziwił się blondynek i spoglądając wokół, tajemniczo szepnął – Czaty złapały w nocy czarownicę, taka może urok rzucić. Szturm się nie uda, a Sasi potrafią się bronić: smołę i ukrop będą na nas lać, głazy na łeb rzucać… – powiódł wzrokiem po przerażonych twarzach i zadowolony z osiągniętego wrażenia roześmiał się – Ale dziad, co to z wiedźmą był, rzekł, co dziś jeszcze zamek książę spali, kto więc przeżyje, ten niech plan już na jutro sobie układa…
Książę tymczasem kończył:
– Zgodnie ze zwyczajem, po walce, w obozie, uświetnimy naszym majestatem pasowanie na rycerzy, tych, co zasługi szczególne osiągną. Temu wspólnemu świętu radości zaś przydamy, dzieląc łupy i razem z wami, podziękujemy Bogu za okazane łaski.Panowie nasi i kmiecie z pospolitego ruszenia, bijcież zatem w imię Boże i Polski, co dziś jeszcze rozdarta niczym ciało świętego Stanisława biskupa! Bijcież Niemca, kęsy ciała owego, chcącego nam wyrywać…!
Ostatnie słowa zginęły w tumulcie wszczętym przez porwanych entuzjazmem słuchaczy.
– Wiwat książę Bolesław!
– Na Niemca!
– Za Polskę, za Międzyrzecz! – zbocza Gołębiej Góry rozbrzmiewały bojowymi okrzykami. Fala oddziałów ruszyła w dół, ku widniejącemu tam miastu i górującemu nad nim zamkowi.
– Za mą matkę, za ogień… – chłopięcy falset załamał się, ale Piotr Opaliński z Bnina dziarsko wymachując włócznią biegł za innymi.

III.

Było już południe. Szturm zamku rozwijał się zgodnie z planem, o czym gońcy przysyłani co jakiś czas ze stanowiska dowodzenia, informowali zebranych w sulęcińskim kościele duchownych. (Przy okazji, w drugą stronę powracało, za ich pośrednictwem, błogosławieństwo i obietnica modlitwy o pomyślność dla Bolesławowych wojsk.)

Na zewnątrz świątyni, na rynku, było głośno od pędzących w różne strony wozów, maszerujących oddziałów, z północy niósł się niskim pomrukiem bitewny zgiełk. W środku panował jednak spokój, grube mury stały na straży majestatycznej ciszy. Raz po raz zabrzęczałnajwyżej łańcuch, szurnęły czyjeś kroki, czy dał się słyszeć przytłumiony szept modlitwy.

Godysław Baszko, rocznikarz kapituły poznańskiej, pozostał w kościele. Za stary już był, by towarzyszyć bezpośrednio zdobywaniu zamku, toteż chętnie pozostał w mieście, gdzie ciekawość przywiodła go do templariuszowskiej świątyni. Już wcześniej upatrzył ją sobie jako swoistą atrakcję, toteż z zainteresowaniem teraz oglądał bezwieżową budowlę, jakiej w Wielkopolsce nigdzie by nie znalazł. Bogatych zakonników – rycerzy stać było na budowę wspaniałego kościoła w mieście, o którego rozwój tak dbali, sprowadzając wielu osadników, Niemców z Saksoni, a nawet Flamandów. Bardziej zresztą do związanych z tym planów niż do rzeczywistości dopasowali wielkość sulęcińskiego kościoła – miasto liczyło dopiero niewiele ponad trzysta dusz, a rozmach architektoniczny mógł przecież zadziwić każdego.

Bogata, kolorowa posadzka z sudeckich piaskowców, leżała bezpośrednio na granitowym cokole, kryjącym piwnice. Mury bazyliki, ułożone z granitowej kostki, wieńczyło oparte na pendentywie krzyżowe sklepienie z kopułką nad skrzyżowaniem nawy głównej z poprzeczną, idącą tuż przed ołtarzem. Za transeptem, małe, niskie prezbiterium kończyła jeszcze niższa, półkolista apsyda, kryta półkopułą. Nawa środkowa, niezwykle wyniesiona względem obu, wąskich naw bocznych, ze swymi okienkami, była głównym źródłem słonecznego światła, zogniskowanego na główny oraz dwa boczne ołtarze. Te ostatnie umieszczono w sporych apsydach na obu końcach transeptu. Nawy oddzielały od siebie granitowe arkady o bogato rzeźbionych głowicach kolumn. Podobna arkada szła w poprzek, po obu stronach transeptu.

Ślepe otwory okienne, tworzące mroczne nisze wzdłuż wydłużonych boków zasadniczego założenia świątyni, obramowane portalitami, były w większości jeszcze puste; zaledwie w kilku wykonano już na tylnej ścianie malowidła. Godysław mijał je szybko i bez zainteresowania. Dopiero gdy przyzwyczaił wzrok do mroku, zaskoczony odkrył fantastyczne plecionki, z wkomponowanymi motywami tworów roślinnych i najprzeróżniejszych figur geometrycznych, pokrywających owe portality. Obszedł cały kościół wkoło jeszcze raz, zwracając teraz na nie szczególną uwagę.

W końcu stanął w wydłużonym kręgu światła, na wprost głównego ołtarza. Przeszedł wzdłuż nawy głównej w stronę wejścia, zagłębiając się w coraz głębszy mrok. Zadarłwszy głowę, z zapartym tchem śledził grę świetlnych nici, jaka odbywała się wysoko ponad nim. Zawrócił.

Ze stall podniósł się prepozyt Pakosław, wyszedł przed ołtarz i skinął na Baszkę.
– Przybyło poselstwo zakonne. Dziekan Falenty pragnie abyś był, panie, obecny przy rozmowach.
Godysław wyszedł przed kościół. Od razu zwrócił uwagę na czarny dym wznoszący się od strony zamku, którego gdy wchodził do świątyni jeszcze nie było. Na długie zastanawianie się nad jego przyczyną nie było jednak czasu. Czterech rycerzy w długich, białych płaszczach z ośmiokątnym, czerwonym krzyżem na plecach, rozmawiało z polskimi księżmi. Nieco z tyłu, stał koniuszy, pilnując koni.

Baszko podszedł do rozmawiających.

– Dobrze, że jesteś Baszko – Falenty postąpił krok ku przybyłemu – Bacz uważnie, byś potem wszystko dokładnie opisał. Zjawili się u nas, jak widzisz, bracia zakonni, właściciele Sulęcina…
– Jestem brat Gwido i występuję w imieniu komandora klucza lubuskiego… – rozpoczął templariusz – Przybywamy do was, zaniepokojeni o los miasta i ludności, które Bóg zechciał zlecić naszej opiece.
– I cóż was tak bracia niepokoi w postępowaniu chrześcijańskiego księcia? – prowokacyjnie przerwał mu niedoszły biskup poznański, Piotr ze Skórzewa.
– Książę wielkopolski Bolesław raczył zakończyć oblężenie zamku i przystąpił do szturmu. Załoga zamku jest niewielka i zmęczona wojną, rychło więc, dziś jeszcze może, poczynania księcia, skutek przyniosą. Chcemy was prosić, księże dziekanie i was panowie duchowni o wstawiennictwo u Bolesława za ludnością i miastem.
– Cóż to, obawiacie się karzącej ręki sprawiedliwości? – drwił Piotr.
– Oby Bóg wybaczył ci bracie twoje intencje – skarcił go, podnosząc ku niebu ręce, drugi z zakonników – Książę Bolesław zwany przecie Pobożnym, owe umiłowanie miłosierdzia zechce nam chyba jednak okazać?
– Nie Zakon prowadzi tę wojnę – dodał Gwido – Czemuż więc karać zgromadzenie Bogu służące?
– Wszyscy służymy Bogu – wtrącił się prepozyt międzyrzecki Pakosław – Tylko czy czyny wszystkich służą Jego chwale? Czy miłe było Panu spalenie Międzyrzecza i zamordowanie bezbronnych mieszczan? Od pół wieku panowie marchijscy wyciągają rękę po polska ziemię!

Na dany przez Gwidona znak, Falentemu podano oprawiony w skórę rulon. Dziekan rozwinął, obejrzał i oddał dokument Baszce. Zakonnik gestem zachęcił do przeczytania; Falenty skinął głową na Godysława.

Ja Mroczek z Pogorzeli, za zgodą brata mego Gerlacha, prepozyta lubuskiego, dla zmazania grzechów moich nadałem Bogu, NMPannie i zakonowi templariuszy dla zbawiennego poratowania ziemi jerozolimskiej, posiadłość moją leżącą między Lubuszem a Santokiem, zwaną Sulęcinem z wsiami i miastem przynależnymi wraz z wszelkimi prawami, tak jak one zostały wyszczególnione w przywileju nadanym mi przez księcia pana. Aby zaś ta dobrowolna darowizna dokonana wobec pana Bolesława księcia Śląska oraz baronów nie uległa zaprzeczeniu, postanowiłem wzmocnić niniejszy dokument przez przybicie pieczęci wymienionego księcia, mojej własnej i pieczęci mojego brata.

Baszko nie odrywając oczu od dokumentu przerwał na chwilę. Nerwowo przełknął ślinę i wobec milczenia pozostałych czytał dalej:

Działo się to we Wrocławiu w roku od Narodzenia Pańskiego 1244, w obecności Bolesława księcia Śląska, pana Henryka, biskupa wrocławskiego i Bogusława, kasztelana w Niemczy, komesa Racława wrocławskiego i Bogusława bytomskiego kasztelanów, pana Bogusława, Przecława, podczaszego Konrada…

– przerwał na znak Falentego. Przez chwilę templariusze czekali na reakcję Polaków, wreszcie odezwał się Gwido:

– Jeno z poszanowania księcia wielkopolskiego i was, księże dziekanie, wynikła nasza chęć pokazania wam tego niezwykle doniosłego dokumentu, z którego jasno wynika iż nie siłą czy podstępem miasto i ziemię nabyliśmy. Dostaliśmy ją na prawie, dla większej chwały Pana naszego, Jezusa Chrystusa…
– Zamilknij bracie…! Nie mieszaj Jego imienia, bo…! – wycedził przez zęby nie wytrzymując Piotr.
– Nie wiesz bracie Gwidonie – spokojnie przejął prowadzenie rozmowy dziekan gnieźnieński – że Bolesława uznano za zdziczałą płonkę szlachetnego rodu Piastów, że w księstwie swym przydomka Rogartki się doczekał? Zuchwały jest książę i dla prywaty, sprawę świętej ojczyzny gotów poświęcić. Niedawno to przecie przyjęto go na powrót do społeczności wiernych, klątwę zdejmując. A i obecnie dziwne rzeczy na Śląsku się dzieją. Chodzą słuchy jakoby książę legnicki niecnie ręki przykładał do śmierci swych konkurentów do władzy nad całą dzielnicą…
– Wy Polacy nigdy nie wiecie, co dla was jest dobre – przerwał mu milczący dotąd zakonnik o kruczoczarnych włosach, mówiący z galijskim akcentem. – Rozbity na dzielnice kraj jest słaby, potrzeba mu władcy, który to zrozumie i silną ręką przywróci na swe czoło koronę. Poprowadzi kraj ku sąsiadom, zajmie się kulturą… Bóg to dopiero doceni, kto najlepiej waszej ojczyźnie służy.
– Kim jesteś panie?
– Bernard de Molay, przybyłem tu z Arginy w pewnej misji i sądzę, że ją spełniam.
Falenty z zainteresowaniem przyjrzał się tajemniczemu zakonnikowi. Zamilkł jednak, gdyż prepozyt Piotr wszczął ostrą wymianę zdań z Gwidonem:
– Jak tu nie mówić o podstępie, gdy arcybiskup magdeburski pożyczył księciu legnickiemu pieniądze pod zastaw Ziemi Lubuskiej a potem zagarnął ją za niespłacone długi i poddał ja margrabi?!
– Gdyby w domu piastowskim nie było kłótni, miast niej zaś przeważyły by potrzeby korony, książę nie musiał by szukać za granicami pieniędzy na bratobójczą walkę.
– Ale to nie jest autorytet na który może powoływać się chrześcijański zakon!
– My mamy nadanie od komesa Mroczka, nie od księcia Bolesława!
– Ciekawe jaki to grzech je spowodował?
– Komes Mroczek…?
– W Polsce mówią: jaki pan, taki kram, bracie Gwidonie.
– A w Bretanii, że ryba psuje się od głowy…
– Nie zakon ojcze prepozycie oddał się Niemcom, jeno arcybiskup – przerwał im znowu de Molay – I nie nam oceniać politykę książąt. Wiem też i ja o walce synów Odonica z Bolesławem Srogim o ich ojcowiznę, wiem o tragedii Międzyrzeczan i wiem o ubiciu wczoraj dwóch naszych braci w lesie, przy polskim obozie, ale to nie powinno nam przesłaniać perspektywy kolejnej, niepotrzebnej masakry, której możemy uniknąć…
Falenty cały czas uważnie słuchał, wyczuwając jakąś ukrytą intencję zakonników. Coś wzbudzało w nim podniecenie, podświadomie przeczuwał jakieś niesamowite rozwiązania. Oczekiwał ich niespokojnie i nie mógł się doczekać!
Gwido pokazał na pokrywające już prawie cały horyzont dymy i krwawą łunę na północnym zachodzie.
– Czy zechcesz księże dziekanie, wstawić się za tym, by miasto nie ucierpiało od tego ognia, przygotowanego po to, by strawić zamek? Czy…
Falenty nie dał mu dokończyć:
– Polacy nie prowadzą wojny tak jak Niemcy. Mieszczanom kazano się zawczasu schronić na Winnej Górze i tam ich możecie odnaleźć. A co do ognia i pustego miasta – wszystko tu już jest w ręku Boga. Możecie tylko przekazać ludziom, by przygotowali się do gaszenia. Na to, daje wam moje słowo, książę się godzi.

Informacje o ewamaria2013

Polska pisarka w Berlinie
Ten wpis został opublikowany w kategorii Mieczysław Bonisławski i oznaczony tagami , , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s

Ta witryna wykorzystuje usługę Akismet aby zredukować ilość spamu. Dowiedz się w jaki sposób dane w twoich komentarzach są przetwarzane.